Hejt, wykluczanie i przemoc wobec uczennic i uczniów z Ukrainy mogą się zdarzyć w każdej szkole – i zbyt często spotykają się z milczeniem osób, które są ich świadkami. Piszemy o tym, bo to nie są odosobnione przypadki.
Raport Centrum Edukacji Obywatelskiej i UNICEF oraz badania Instytutu Badań Edukacyjnych pokazują, że dzieci i młodzież z doświadczeniem uchodźstwa wciąż zbyt często czują się w polskich szkołach samotne i funkcjonują „obok” klasy – z niższym poczuciem przynależności i dobrostanem niż ich polscy rówieśnicy.
Policyjne statystyki i organizacje społeczne odnotowują wyraźny wzrost incydentów motywowanych uprzedzeniami wobec osób z Ukrainy – od hejtu w sieci po ataki słowne i fizyczne w przestrzeni publicznej. Dzieci to widzą i słyszą. Dorośli powinni je chronić – w polskich szkołach i na ulicach.
Coraz częściej pojawiają się głosy sprzeciwu wobec fali antyukraińskiego hejtu. Rządzący zapowiadają zdecydowane kroki wobec sprawców, włączają się też samorządy lokalne, organizacje społeczne, a w przestrzeni publicznej i w sieci przybywa głosów solidarności z osobami z Ukrainy – coraz więcej osób staje też w obronie ukraińskich dzieci.
Ważne, by dzieci nie słyszały tego w klasach, na szkolnym korytarzu czy podwórku. Tym bardziej potrzebują od nas jasnego sygnału.
W naszej szkole nie patrzymy w bok.
Dlatego przygotowaliśmy dwa plakaty do wywieszenia w szkole, proste scenariusze zajęć dla wszystkich etapów edukacyjnych oraz bibliotekę materiałów pomocniczych – zachęcamy do korzystania z nich i adaptowania do własnych potrzeb.
Dwa plakaty do pobrania i wywieszenia w szkole oraz scenariusze godzin wychowawczych dla wszystkich etapów edukacyjnych.
Zobacz plakaty i scenariuszeBiblioteka materiałów instytucji publicznych, organizacji społecznych, samorządów oraz artykułów i raportów z Polski i innych krajów.
Przeglądaj bibliotekęPodpowiadają, co konkretnie mogą zrobić uczennice i uczniowie będący świadkami hejtu, wykluczania czy przemocy – a co w takiej sytuacji mogą zrobić nauczycielki i nauczyciele.
5 zachowań świadka: co może zrobić uczennica lub uczeń, który widzi hejt, wykluczanie lub przemoc wobec koleżanki lub kolegi.
Pobierz plakatPlik PDF do wydruku6 zasad reagowania: jak nauczycielka lub nauczyciel może zareagować na hejt, wykluczanie lub przemoc w klasie i w szkole.
Pobierz plakatPlik PDF do wydrukuProste pomysły na zajęcia, dopasowane do etapu edukacyjnego – do wykorzystania wprost lub jako punkt wyjścia do adaptacji.
„Wszyscy się różnimy, wszyscy razem”
Scenariusz godziny wychowawczej wprowadzający temat różnorodności, empatii i reagowania na wykluczanie – językiem dostosowanym do najmłodszych.
Pobierz scenariuszPlik PDF„Stop hejtowi – reaguję, nie milczę”
Scenariusz o hejcie, mowie nienawiści i roli świadka – z ćwiczeniami do przeprowadzenia w klasie.
Pobierz scenariuszPlik PDF„Nazwij to. Zareaguj.”
Scenariusz do dyskusji o hejcie i przemocy motywowanej uprzedzeniami i odpowiedzialności rówieśników i nauczycieli.
Pobierz scenariuszPlik PDFWybrane materiały dla szkół, stworzone przez instytucje publiczne, organizacje społeczne z sieci SOS dla Edukacji i spoza niej oraz samorządy lokalne. Znajdziesz tu także artykuły prasowe, nagrania oraz zbiór linków do raportów i materiałów źródłowych z Polski i innych krajów.
Filtruj materiały według etapu edukacyjnego
Oznaczenia mogą występować łącznie, np. N PP. Kliknij etap, aby zawęzić listę materiałów poniżej.
Ministerialny pakiet scenariuszy i wskazówek na tydzień tematyczny o przemocy rówieśniczej; dystrybuowany przez kuratoria (tu: KO Poznań).
Gotowe scenariusze na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej MEN – reagowanie świadka hejtu, dostosowane do wieku.
Zbiór poradników ORE: praca w klasie wielokulturowej, integracja, wsparcie psychospołeczne, nauczanie języka polskiego jako obcego.
Rządowy zbiór materiałów o integracji dzieci cudzoziemskich w szkole.
Scenariusz lekcji z rządowego pakietu profilaktycznego.
Materiał lekcyjny w ramach Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej.
Kampania ogólnopolskaKampania Ministerstwa Cyfryzacji i NASK przeciw cyberprzemocy; raport z danymi o hejcie wśród młodych.
Projekt edukacyjny Polskiego Centrum Programu Safer Internet z materiałami do zajęć.
Zbiór poradników i materiałów edukacyjnych.
Zestaw materiałów dla nauczycieli i rodziców.
Zestaw materiałów dla nauczycieli i rodziców.
Zbiór scenariuszy i poradników o pracy z uczniami z Ukrainy: integracja klasy, przeciwdziałanie wykluczaniu, materiały PL/UA (CEO – organizacja współpracująca z SOS).
Przewodnik po wsparciu i integracji, z linkami do dalszych materiałów.
Bezpłatny kurs dla kadry: rozpoznawanie i reagowanie na przemoc rówieśniczą; na platformie także wykaz scenariuszy zajęć z dziećmi.
Scenariusze i narzędzia do pracy z klasą o relacjach rówieśniczych i przemocy.
Klasyczny scenariusz o hejcie online i reagowaniu świadków.
Całościowy program antyprzemocowy dla szkół; w pakiecie podręcznik „Reagowanie na przemoc rówieśniczą” (organizacja członkowska SOS).
Scenariusze o prawach człowieka, mowie nienawiści i solidarności.
Cykl scenariuszy godzin wychowawczych m.in. o migracjach, uchodźstwie i stereotypach – wprost pod pracę z tematem migracyjnym (organizacja SOS).
Publikacje o edukacji wielokulturowej i seria filmów „Narracje Migrantów” – głosy osób z doświadczeniem migracji do wykorzystania na zajęciach.
Praca z filmem dokumentalnym o osobach uchodźczych na granicy – gotowe scenariusze dla szkół ponadpodstawowych (organizacja SOS).
Scenariusze o migracji, integracji i różnorodności.
Scenariusz z programu Asy Internetu – empatia i przeciwdziałanie wykluczaniu (organizacja SOS).
Scenariusze antydyskryminacyjne do pracy z klasą, Humanity in Action.
Gotowa lekcja wychowawcza i baza wiedzy o mowie nienawiści Fundacji Batorego (organizacja SOS).
Bezpłatny program zajęć o hejcie dla szkół podstawowych.
Materiały i kampanie edukacyjne („Muzyka Przeciwko Rasizmowi”, „Wykopmy Rasizm ze Stadionów”) – praca z uprzedzeniami i ksenofobią (organizacja SOS).
Gotowe lekcje o zdrowych nawykach cyfrowych, w tym Lekcja 17 poświęcona w całości hejtowi (organizacja SOS).
Nasze materiały: 5 zachowań świadka dla uczniów, 6 zasad reagowania dla nauczycieli, scenariusze dla trzech etapów edukacji.
Warszawa
Miejski serwis z zasobami dla szkół przyjmujących uczniów cudzoziemskich.
Obszerny pakiet metodyczny warszawskiego ratusza.
Miejska seria antydyskryminacyjna, we współpracy z Amnesty International.
Miejska instytucja: kampanie, warsztaty i materiały o różnorodności.
Filmy i kampanie wideo
Bezpłatny film o mechanizmach cyberprzemocy do wykorzystania na zajęciach.
Krótki, baśniowy spot o cyberprzemocy – dobry otwieracz rozmowy z młodszymi.
Film wraz z omówieniem dla rodziców i nauczycieli.
Przykład kampanii tworzonej przez młodych dla młodych – inspiracja do projektów uczniowskich.
Videocast o doświadczeniach rodziców-migrantów w polskim systemie edukacji (organizacja SOS).
Audio i podcasty
Rozmowa o mechanizmach hejtu w szkole i bezradności systemu – dobre wprowadzenie dla rad pedagogicznych.
Odcinek o nowych formach przemocy rówieśniczej online.
Seria podcastów dla nauczycieli i rodziców, m.in. o relacjach w klasie i bezpieczeństwie online (organizacja SOS).
Rozmowy o budowaniu bezpiecznej grupy i działaniach antydyskryminacyjnych metodą dramy.
Artykuły
Omówienie danych o poczuciu przynależności i doświadczeniach dyskryminacji.
Kontekst medialny rządowej kampanii.
Rozmowa o skali hejtu wobec ukraińskich uczniów – tło do rad pedagogicznych i rozmów z rodzicami.
Sytuacja dzieci z doświadczeniem uchodźczym i innych grup narażonych na dyskryminację
Kluczowy raport o integracji, poczuciu przynależności i doświadczeniach dyskryminacji uczniów ukraińskich.
Dwudziestoletnia analiza obecności uczniów migranckich w polskim systemie.
Badanie dobrostanu uczniów w klasach zróżnicowanych kulturowo.
Raport z badania nauczycieli o potencjałach i wyzwaniach wielokulturowej szkoły w kontekście wojny.
Perspektywa rodziców-migrantów: bariery, komunikacja, doświadczenia wykluczania.
Kompleksowa diagnoza, w tym rozdział o przemocy rówieśniczej i jej skali w Polsce.
Dane o doświadczeniach młodych online, w tym o hejcie i cyberprzemocy.
Dane o doświadczeniach innej grupy silnie narażonej na hejt i wykluczanie w szkole.
Kontekst statystyczny: wyraźny wzrost incydentów w latach 2025–2026.
Raport dokumentujący przejawy ksenofobicznej wrogości wobec dzieci i młodzieży w Polsce (organizacja SOS).
Analizy programów profilaktyki hejtu, przemocy i wykluczania (polskie i zagraniczne)
Polska baza programów profilaktycznych, w tym antyprzemocowych, ocenionych pod kątem jakości i skuteczności.
Najlepiej przebadany program na świecie; kluczowy wniosek: skuteczna profilaktyka zmienia zachowania świadków, nie tylko sprawców.
Klasyczny całoszkolny program przeciwdziałania przemocy rówieśniczej z wieloletnimi ewaluacjami.
Przegląd ok. 100 ewaluacji: dobre programy zmniejszają przemoc średnio o ok. 20%; zawiera wskazówki, co działa, a co nie.
Globalny raport o skali przemocy szkolnej i skutecznych politykach, w tym wobec uczniów postrzeganych jako „inni”.
Europejskie rekomendacje – głos dzieci i przegląd działań państw UE.
Prowadzony od lat 90. rejestr przestępstw i incydentów na tle uprzedzeń w Polsce, wraz z cyklicznymi raportami (np. „Brunatna agresja”, 2024) – kluczowe źródło o skali zjawiska (organizacja SOS).
Badania i publikacje o cyfrowych nawykach dzieci, młodzieży i dorosłych – kontekst do rozmów o hejcie online (organizacja SOS).