Jak uregulować dostęp dzieci i młodzieży do platform (anty)społecznościowych?

Rekomendacje organizacji społecznych zebrane po spotkaniu konsultacyjnym w KPRM 29 kwietnia 2026 r.

1. Element szerszej polityki, nie “srebrna kula”

Podniesienie wieku “internetowej dojrzałości” z 13 na 15 lat nie powinno być traktowane jako jedyne rozwiązanie. Raport International Panel on the Information Environment (IPIE) z 2026 r., stanowiący syntezę ponad 100 badań, potwierdza, że żadna pojedyncza interwencja nie jest wystarczająca. Szczególnie w tak newralgicznym obszarze potrzebujemy spójnej polityki, a nie punktowego zakazu. Dlatego postulujemy zintegrowanie tej interwencji regulacyjnej z Krajową Strategią Młodzieżową, która ma powstać jeszcze w tym roku, oraz wdrożeniem kolejnych rekomendacji z tej listy. Konkretne działania powinny zostać wpisane w nową perspektywę finansową UE 2028–2034 i zaplanowane z udziałem samorządów lokalnych oraz organizacji pozarządowych.

2. Alternatywy offline zamiast życia w sieci

Młodzież potrzebuje “trzecich” miejsc poza domem i szkołą. Jeśli chcemy, żeby przestali szukać ich ekwiwalentów w sieci, musimy udostępnić im atrakcyjne, otwarte dla wszystkich przestrzenie do życia i budowania relacji offline: niekomercyjne, publiczne miejsca na różne formy aktywności: fizyczną i sportową, nieformalną kulturę, społeczny i obywatelski aktywizm, wspólne uczenie się i rozwijanie miękkich kompetencji, zabawę i zwyczajne bycie razem.

3. Bezpieczeństwo w wersji domyślnej

Powinniśmy wymagać od firm technologicznych bezpiecznego projektowania produktów i usług, do których mają dostęp młodzi ludzie, w szczególności ich domyślnych ustawień, interfejsów i systemów rekomendacyjnych/algorytmów. Polskie organy (sądy i urzędy) powinny odważniej stosować przepisy o ochronie danych osobowych i ochronie konsumentów oraz Akt o Usługach Cyfrowych (DSA), żeby podnosić standard projektowania usług i produktów cyfrowych.

4. Odpowiada ten, kto zarabia na niebezpiecznym produkcie

Odpowiedzialność za to, czy oferowany produkt lub usługa są bezpieczne dla dzieci i czy mają do nich dostęp osoby młodsze niż pozwala regulamin lub polskie prawo, obciąża przede wszystkim dostawców i projektantów tych produktów i usług. O tym, czy konkretna platforma będzie objęta regulacją, powinny decydować stosowane przez nią mechanizmy (m.in. nieskończone przewijanie treści czy algorytmy wyzyskujące psychiczną podatność użytkowników) a nie typ produktu/usługi. Taką korektę właśnie wprowadziła w swojej regulacji Australia.

5. Prawo jest warte tyle, co jego egzekwowanie

Notoryczne naruszanie własnych regulaminów lub polskiego prawa powinno się wiązać z nieuchronnymi i surowymi konsekwencjami, w tym dotkliwymi karami finansowymi. Organy publiczne muszą zostać wyposażone w odpowiednie kompetencje i zasoby, żeby ścigać takie naruszenia.

6. Równość wobec prawa

Jeśli podstawą regulacji jest ochrona dziecka, każde dziecko ma do niej takie samo prawo. Dlatego ustawa o ograniczeniu korzystania z telefonów w szkole powinna objąć wszystkie szkoły, także prywatne i społeczne. W przeciwnym razie tworzymy nierówności zależne od zasobności portfela rodziców i wysyłamy zły sygnał do uczniów i rodziców dzieci ze szkół publicznych.

7. Klasyfikacja produktów i usług cyfrowych wg poziomu ryzyka

Potrzebujemy europejskiej klasyfikacji produktów i usług cyfrowych według poziomu ryzyka i zobowiązania producentów/dostawców tych produktów i usług do poddawania ich niezależnym audytom. Obowiązek audytowania i klasyfikowania produktów powinien podlegać instytucjonalnej, wyrywkowej kontroli, analogicznej do kontroli prowadzonych przez UODO czy UOKiK.

8. Weryfikacja wieku: wiarygodna i skuteczna albo żadna

Potrzebujemy wiarygodnych i skutecznych mechanizmów weryfikacji wieku, zgodnych z zasadami ochrony prywatności. Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej i rozwiązania krajowe oparte na tym standardzie (nowy “atrybut wieku”, który ma być udostępniony w aplikacji mObywatel) spełniają te kryteria, ale Polki i Polacy jeszcze tego nie wiedzą. Powinniśmy im to jak najszybciej powiedzieć, wyprzedzając falę spontanicznej krytyki i zorganizowanej dezinformacji. Taki przekaz, w połączeniu z szeroko zakrojonymi konsultacjami, może również zmniejszyć ryzyko prezydenckiego weta.

9. Wsparcie społeczne – od założeń reformy po jej wdrożenie

Ta reforma nie uda się bez autentycznego wsparcia społecznego. Możemy je uzyskać poprzez:

  • szeroko zakrojone konsultacje społeczne, włączające młodzież i rodziców (z szacunkiem dla ich potrzeb);
  • rzetelną edukację medialną i zdrowotną (prowadzoną równolegle w szkołach, środkach transportu publicznego, zakładach pracy i mediach);
  • szkolenia dla nauczycieli;
  • kampanię społeczną, wyjaśniającą cele reformy i pokazującą oczekiwane korzyści ludzkim językiem;
  • uruchomienie dedykowanych programów wsparcia psychospołecznego dla dzieci i rodzin oraz doradztwa dla dorosłych pracujących z młodzieżą w różnych placówkach.

10. Patrzmy na to, co widać na horyzoncie

Projektując tę reformę, rząd musi mieć świadomość, że po ograniczeniu dostępu do określonych platform, aktywność dzieci i młodzieży będzie się przenosić na inne platformy i komunikatory, nierzadko słabiej moderowane i kontrolowane. Tworząc nowe przepisy, powinniśmy myśleć o całym ekosystemie cyfrowym.
W projektowanej ustawie warto też zawrzeć klauzulę rewizyjną, która stworzy możliwość jej modyfikacji już po 2–3 latach, i na bieżąco monitorować skutki regulacji, tak jak zrobiono to w Australii (obowiązkowy, niezależny przegląd po 2 latach). Polska może być pierwszym krajem UE, który wprowadzi taką zasadę.

Rekomendacje opracowane przez Katarzynę Szymielewicz (Fundacja Panoptykon) i Alicję Pacewicz (SOS dla Edukacji i Fundacja Szkoła z Klasą), z uwzględnieniem stanowisk przedstawionych na spotkaniu konsultacyjnym przez: Magdalenę Bigaj (Instytut Cyfrowego Obywatelstwa), Agnieszkę Ciszkowską (Fundacja Dbam o mój zasięg), Martę Skierkowską (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę), Dariusza Stacheckiego (dyrektor SP 3 w Nowym Tomyślu) i Katarzynę Staciwę (Ars Expertise).

Przejdź do treści