Apel ekspertów i strony społecznej o dialog międzyresortowy oraz działania na rzecz edukacji żywieniowej i wdrażania rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r.
Do: Premier Donald Tusk
Otrzymują: Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Rzecznik Praw Dziecka
Apelujemy o pilne podjęcie dialogu między resortami w sprawie wdrażania i funkcjonowania rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach z 2026 r. poz. 197; dalej: rozporządzenie). Nowe zasady, obowiązujące od 1 września 2026 r., to ważna zmiana, która wymaga wsparcia, dialogu i dobrej komunikacji – szczególnie teraz, gdy sprawa żywienia dzieci w szkołach i przedszkolach jest wykorzystywana do budowania podziałów i szerzenia dezinformacji.
Dialog ten powinien objąć także sposób komunikowania nowych zasad rodzicom i opiekunom, nauczycielkom i nauczycielom oraz dyrekcjom placówek. W ostatnich miesiącach wokół żywienia dzieci i młodzieży narosło wiele emocji, a uproszczone lub fałszywe komunikaty nasiliły falę dezinformacji. Debata została w dużej mierze zdominowana przez spór o posiłki na bazie nasion roślin strączkowych i o to, jak często dzieci mają dostawać mięso, tymczasem najważniejsze pytanie brzmi: jakiego wsparcia potrzebują placówki edukacyjne, aby miliony młodych Polek i Polaków odżywiały się zdrowiej i budowały dobre nawyki żywieniowe? To właśnie pracownice i pracownicy stołówek – intendentki i intendenci, kucharki i kucharze – a także dyrekcje szkół i przedszkoli oraz osoby odpowiedzialne za żywienie ponoszą dziś ciężar konfliktu i dezinformacji. Nie możemy dokładać im kolejnych obowiązków bez zapewnienia odpowiednich warunków, wiedzy, czasu, narzędzi oraz społecznego wsparcia. Równie ważną rolę we wdrażaniu rozporządzenia odgrywają rodzice i opiekunowie. Ich codzienne wybory w dużej mierze kształtują nawyki żywieniowe dzieci, a ich oczekiwania i postawy przekładają się na funkcjonowanie szkół i przedszkoli. Dlatego również rodzice i opiekunowie potrzebują rzetelnej, spójnej informacji oraz możliwości dialogu z placówkami i instytucjami publicznymi.
Jakiego wsparcia zatem potrzebują placówki? Raport Najwyższej Izby Kontroli „Propagowanie i wdrażanie zdrowego odżywiania” z 2024 r. pokazał, że resorty odpowiedzialne za ten obszar nie stosują kompleksowego podejścia do zdrowego odżywiania (brakuje np. spójnej polityki publicznej w tej dziedzinie), a edukacja na temat zdrowego odżywiania pozbawiona jest elementów praktycznych i koncentruje się na przekazywaniu wiedzy teoretycznej. W raporcie zwrócono również uwagę na brak wykwalifikowanej kadry.
Dlatego apelujemy o stworzenie systemowego programu wsparcia dla placówek, obejmującego m.in. praktyczne szkolenia dla intendentów, intendentek i osób odpowiedzialnych za żywienie, dostęp do specjalistycznej wiedzy i konsultacji, wymianę dobrych praktyk, poprawę warunków lokalowych i zaplecza kuchennego oraz szeroką komunikację skierowaną do rodziców, wspierającą starania stołówek w zakresie prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży. Potrzebne są jednak nie tylko rozwiązania wzmacniające kadrę odpowiedzialną za żywienie, ale również wyraźne określenie roli i odpowiedzialności samorządów oraz placówek. Trzeba też patrzeć na problem długofalowo, czyli rozwijać lokalne polityki żywnościowe, które wesprą kształtowanie dobrych nawyków żywieniowych (m.in. poprzez zapewnienie szerokiego dostępu do zdrowej, lokalnej, różnorodnej żywności), a także uspójnić działania dotyczące wdrażania zasad zdrowego odżywiania na poziomie krajowym.
Nie możemy oczekiwać, że osoby odpowiedzialne za żywienie w placówkach samodzielnie udźwigną ciężar edukacji żywieniowej całego społeczeństwa. Zmiana podejścia do jedzenia wymaga wsparcia systemowego, oraz dialogu jednostek systemu oświaty, rodziców i dzieci, systemu ochrony zdrowia, administracji publicznej, samorządów, ekspertów i organizacji społecznych, a ramy działania stołówek określone w przepisach nie powinny się sprowadzać wyłącznie do wypełniania norm żywieniowych. Potrzebujemy też odpowiedzialnej i skoordynowanej komunikacji ze strony rządu. Jeżeli instytucje publiczne nie będą wspólnie i jasno tłumaczyć, co faktycznie zmieniają nowe przepisy i dlaczego zostały wprowadzone, przestrzeń tę wypełni dezinformacja, którą niestety już obserwujemy. Warto mówić o konkretach (np. jakości posiłków, profilaktyce zdrowotnej, bezpieczeństwie żywnościowym, różnorodności potraw, wyrównywaniu szans dzieci i młodzieży) i pokazywać przykłady szkół i przedszkoli, które już dziś bardzo dobrze radzą sobie z organizacją żywienia i wdrażaniem rozporządzenia. Wspierajmy szkoły i przedszkola w znajdowaniu rozwiązań możliwych do zastosowania w ich konkretnych warunkach.
Dzieci i młodzież nie powinny być stroną sporu, a stołówki nie powinny zostać same z wdrażaniem rozporządzenia. Dlatego potrzebujemy współpracy kluczowych resortów: żywienie dzieci to jednocześnie sprawa zdrowia, edukacji, polityki społecznej i rodzinnej, rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego i wyrównywania szans. Wszystkie te perspektywy muszą być połączone, dlatego apelujemy o sformalizowanie dialogu przedstawicieli resortów, samorządów lokalnych, ekspertów i strony społecznej w formie zespołu międzyresortowego ds. wdrażania rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r., powołanego przez Prezesa Rady Ministrów.