W Ministerstwie Edukacji Narodowej odbyło się kolejne spotkanie poświęcone zmianom w kształceniu nauczycieli. W rozmowach uczestniczyły wiceministra edukacji Katarzyna Lubnauer, wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego Maria Mrówczyńska, Anna Dakowicz-Nawrocka – wicedyrektor Departamentu Kształcenia Ogólnego MEN, przedstawiciele obu ministerstw, SOS dla Edukacji oraz reprezentanci środowiska akademickiego, w tym prof. Małgorzata Żytko, prof. Rafał Godoń, prof. Maciej Smuk, prof. Paweł Bernard oraz prof. Mária Babinčáková. SOS dla Edukacji reprezentowały Alicja Pacewicz i Karolina Prus-Wirzbicka.
Od wielu miesięcy wspólnie z przedstawicielami uczelni, nauczycielami i dyrektorami szkół pracujemy nad zmianami, które mają poprawić jakość przygotowania przyszłych nauczycieli. Obejmują one trzy wzajemnie uzupełniające się obszary: nowy model praktyk pedagogicznych, zmianę standardu kształcenia nauczycieli oraz wzmocnienie dydaktyk przedmiotowych.
Pierwszy z tych filarów jest już realizowany. Projekt Mistrzowskie Praktyki, przygotowany przez SOS dla Edukacji wspólnie z partnerami, uzyskał wsparcie Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. To pilotaż nowego modelu praktyk pedagogicznych, który zakłada ścisłą współpracę uczelni i szkół oraz profesjonalne przygotowanie nauczycieli-mentorów. Podczas spotkania przypomnieliśmy, że ten etap wspólnej zmiany już się rozpoczął.
Standard kształcenia powinien odpowiadać na rzeczywistość szkoły
Jednym z głównych tematów spotkania była zaktualizowana propozycja zmian w standardzie kształcenia nauczycieli, przygotowana przez SOS dla Edukacji we współpracy z grupą roboczą. Dokument został zmieniony zgodnie z uwagami zgłoszonymi podczas wcześniejszego spotkania w Ministerstwie Edukacji Narodowej.
W nowej wersji projektu zrezygnowaliśmy z propozycji modelu studiów 3+2 (nie zyskał on poparcia środowiska akademickiego i MEN). Utrzymaliśmy natomiast postulat bardziej ogólnego określenia efektów uczenia się, pozostawienia uczelniom 10% przestrzeni na autonomiczne decyzje dotyczące programu oraz zaproponowaliśmy nową, bardziej przejrzystą strukturę standardu.
Dyskusja, prowadzona od wiosny 2025 roku w grupie roboczej zawiązanej w SOS dla Edukacji, pokazała dużą zgodność pomiędzy doświadczeniami szkół i uczelni. Nauczyciele oraz dyrektorzy szkół od dawna wskazują, że uczelnie powinny mieć większą możliwość reagowania na wyzwania współczesnej szkoły i elastycznego dostosowywania programów kształcenia. Z kolei przedstawiciele środowiska akademickiego podkreślali, że obecny standard jest tak szczegółowy, iż pozostawia niewielką przestrzeń do tworzenia rozwiązań odpowiadających rzeczywistym potrzebom przyszłych nauczycieli.
Prof. Maciej Smuk przedstawił argumenty przemawiające za zmianą obowiązujących przepisów. Wskazał na niekonsekwencje obecnego standardu, rozbieżności interpretacyjne oraz ich praktyczne konsekwencje dla uczelni. Zwrócił również uwagę, że wiele problemów wskazywanych przez Polską Komisję Akredytacyjną dotyczy właśnie kierunków przygotowujących nauczycieli. W efekcie część uczelni rezygnuje z ich prowadzenia, co rodzi pytania o przyszłość i jakość kształcenia nauczycieli w Polsce.
Podczas spotkania przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej poinformowali również o planowanej ewaluacji obowiązującego standardu kształcenia nauczycieli. Zgodnie z przekazaną informacją badanie będzie realizowane przez Akademię Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej oraz Instytut Badań Edukacyjnych. Poprosiliśmy o informacje dotyczące zakresu, metodologii i harmonogramu ewaluacji. W sprawie szczegółów zostaliśmy odesłani do realizatorów badania. Będziemy uważnie śledzić przebieg tych prac i zadawać pytania dotyczące przyjętych założeń, ponieważ rzetelna diagnoza funkcjonowania obecnego standardu powinna stanowić punkt wyjścia do podejmowania decyzji o jego zmianie.
Dydaktyki przedmiotowe – czas na zmianę systemową
Drugim głównym tematem spotkania był przygotowany przez SOS dla Edukacji projekt zmian ustawowych dotyczących dydaktyk przedmiotowych.
Projekt został wypracowany wspólnie z szerokim gronem ekspertów z inicjatywy prof. Pawła Bernarda z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego celem jest stworzenie podstaw prawnych umożliwiających pełniejszy rozwój dydaktyk przedmiotowych jako obszaru działalności naukowej i akademickiej.
Przedstawione rozwiązania spotkały się z bardzo życzliwym przyjęciem zarówno ze strony wiceministry edukacji Katarzyny Lubnauer, jak i wiceministry nauki Marii Mrówczyńskiej. Rozmowa potwierdziła potrzebę podjęcia dalszych prac legislacyjnych nad przedstawioną propozycją.
Jeśli proponowane rozwiązania zostaną przyjęte, będzie to jedna z najważniejszych zmian dla środowiska dydaktyków przedmiotowych od wielu lat. Jej znaczenie wykracza poza samo kształcenie nauczycieli – dotyczy również rozwoju dydaktyk akademickich i budowania ścieżek kariery naukowej dla osób zajmujących się badaniami nad nauczaniem i uczeniem się poszczególnych dyscyplin.
Jednocześnie wszyscy uczestnicy spotkania podkreślali, że sama zmiana przepisów nie wystarczy. Kluczowe będzie również budowanie kultury akademickiej, która uznaje rozwój dydaktyki za pełnoprawny obszar działalności naukowej.
Taką perspektywę przedstawiła także Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego, która pozytywnie zaopiniowała proponowane rozwiązania. W swoim stanowisku zwróciła uwagę, że nowe przepisy są niezbędnym warunkiem zmian, jednak ich powodzenie będzie zależało również od decyzji podejmowanych przez środowiska akademickie z poszanowaniem autonomii uczelni.
Projekt zmian ustawowych uzyskał szerokie poparcie przedstawicieli polskich uczelni. Poniżej załączamy pełną listę osób, które do tej pory wsparły tę inicjatywę.
Wierzymy, że trwała poprawa jakości kształcenia nauczycieli wymaga równoległych działań. Mistrzowskie Praktyki, bardziej elastyczny standard kształcenia nauczycieli oraz wzmocnienie dydaktyk przedmiotowych nie są odrębnymi inicjatywami. To trzy filary nowoczesnego systemu przygotowania nauczycieli – systemu, który lepiej odpowiada na potrzeby współczesnej szkoły, daje uczelniom większą odpowiedzialność za jakość kształcenia i wzmacnia naukowe podstawy rozwoju dydaktyki.
Autorem projektu zmian ustawy dotyczącej dydaktyk przedmiotowych oraz założeń do projektu rozporządzenia nowelizującego standardy kształcenia nauczycieli jest Łukasz Korzeniowski, prezes Stowarzyszenia Umarłych Statutów – organizacji członkowskiej SOS dla Edukacji.
Serdecznie dziękujemy za ogrom pracy włożonej w przygotowanie obu projektów oraz konsekwentnie podejmowane działania na rzecz poprawy jakości polskiej edukacji. Choć Łukasz Korzeniowski jest powszechnie kojarzony z działalnością na rzecz praw uczniowskich, jego wkład w prace nad rozwiązaniami służącymi podnoszeniu jakości kształcenia nauczycieli jest znaczący i zasługuje na szczególne uznanie.