Dobry klimat budujemy w szkołach na różne sposoby. Oczywiście istotne są tu przemyślane programy wychowawczo-profilaktyczne, procedury współpracy placówki z lokalną społecznością czy jednorazowe inicjatywy, których niemało w każdej szkole, niezależnie od etapu edukacyjnego. Najczęściej jednak dobry klimat tworzymy małymi, codziennymi działaniami, stosowanymi konsekwentnie i koniecznie z refleksją. To tzw. mikrostrategie, czyli proste do zastosowania praktyki, dające uczniom i uczennicom, kadrze pedagogicznej i często również rodzicom poczucie bezpieczeństwa – fizycznego i psychicznego oraz motywację do angażowania w sprawy szkoły.

Mikrostrategie kreują w przestrzeni szkoły dobrą atmosferę, budując relacje, co przekłada się na efektywność procesu uczenia (się). Dobre relacje otwierają nowe możliwości, złe raczej je tłumią. Dlatego należy je świadomie kształtować od pierwszych dni obecności dzieci w szkole. To powinno być systemowo zaprogramowane. Funkcjonowanie podmiotów tworzących szkołę powinno opierać się na empatii i jakże ważnej dziś – w dobie pośpiechu – uważności. Zdolność wczuwania się w sytuację innych osób i rozumienia ich perspektywy oraz skupianie się na tym, co jest wokół, to bardzo istotne wartości, zwłaszcza w przestrzeni edukacyjnej. Pielęgnowanie w szkole empatii i uważności – dzięki dobrym praktykom – wydaje się kluczowym wyzwaniem dla edukacji XXI wieku. Bez dobrej atmosfery nie będzie zadowalających wyników edukacyjnych, a szkoła nie stanie się wspólnotą odporną na kryzysy, dbającą o dobrostan tych, którzy ją tworzą.

Mikrostrategie tworzące dobry klimat szkoły dotyczą różnych kwestii. Najistotniejsze z nich to: relacje nauczyciel/ka-uczeń/uczennica i ich rola w budowaniu wsparcia dla obu stron; myślenie o szkole jako wspólnocie, w której kadra pedagogiczna, pracownicy niedydaktyczni, młodzi ludzie i ich rodzice współtworzą przestrzeń dialogu; promowanie kultury troski i życzliwości w szkole; wykorzystanie przestrzeni i infrastruktury szkolnej jako narzędzi do budowania relacji. Ważne wydaje się tu również tworzenie narzędzi diagnostycznych do oceny klimatu szkoły, umożliwiających kadrze zarządczej i pedagogicznej rozpoznanie i eliminację problemów.

Lepsza szkoła to nasza wspólna sprawa, dlatego w ramach obywatelskiego Think Tanku SOS dla Edukacji w obszarze Dobry klimat i dobre relacje analizujemy, jakie praktyki szkolne wpływają na dobrą atmosferę i co zrobić –  najlepiej z małym nakładem finansowym i bez zbytniego obciążania szkoły – by poprawić poczucie wzajemnego szacunku i zaangażowania. Dobry klimat szkoły naprawdę tworzymy razem. Od czego można zacząć? Na przykład wybierzmy wspólnie w szkole z poniższego plakatu jedno z haseł i uczyńmy je tematem projektu w następnym roku szkolnym.

Powstanie raportu było możliwe dzięki wsparciu finansowemu Narodowego Instytutu Wolności. Projekt „Obywatelski Think Tank dla edukacji: wspólnie tworzymy przyszłość nauczania”.