Bez rozwiniętych kompetencji obywatelskich nie jest możliwe funkcjonowanie dojrzałej demokracji ani kształtowanie odpowiedzialnych obywatelek i obywateli. Tymczasem szkoła zbyt często przygotowuje młodych ludzi do roli sprawnych konsumentów, a nie świadomych swoich praw i obowiązków uczestników życia publicznego.

Szansą na zmianę tego stanu rzeczy jest wprowadzenie od roku szkolnego 2025/2026 nowego przedmiotu – edukacji obywatelskiej. Zgodnie z podstawą programową jego głównym celem jest przygotowanie uczniów i uczennic do świadomego, odpowiedzialnego i aktywnego uczestnictwa w społeczeństwie demokratycznym.

Edukacja obywatelska ma wyposażyć młodych ludzi nie tylko w wiedzę o zasadach demokracji, funkcjonowaniu instytucji publicznych czy załatwianiu spraw urzędowych, ale również kształtować kluczowe postawy społeczne. Należą do nich m.in. zaangażowanie obywatelskie, patriotyzm, szacunek wobec innych, empatia oraz solidarność.

Przedmiot ma wzmacniać postawy patriotyczne oparte na poczuciu tożsamości i dumie z przynależności do wspólnoty, trosce o „małą” i „dużą” ojczyznę oraz odpowiedzialności za jej kształt. Równocześnie rozwijać ma otwartość, wrażliwość społeczną i gotowość do działania na rzecz dobra wspólnego. Wymagania ogólne podstawy programowej koncentrują się na rozumieniu sfery publicznej, zainteresowaniu sprawami publicznymi oraz realnym zaangażowaniu obywatelskim – elementach, które razem składają się na nowoczesne i inkluzywne rozumienie patriotyzmu.

Powstanie ekspertyzy było możliwe dzięki wsparciu finansowemu Narodowego Instytutu Wolności. Projekt „Obywatelski Think Tank dla edukacji: wspólnie tworzymy przyszłość nauczania”.