Wśród zmian, które przynosi „Kompas Jutra”, jest jedna szczególnie nam bliska: tydzień projektowy. Od 1 września 2027 roku będzie on obowiązkowy w szkołach podstawowych, ale już teraz chętne szkoły mogą go organizować. W trakcie takiego tygodnia przez pięć dni zamiast tradycyjnych lekcji uczniowie i uczennice pracują w grupach nad projektami przedmiotowymi i międzyprzedmiotowym – sami wybierają tematy, planują działania, szukają rozwiązań i prezentują efekty. Szkolna codzienność na chwilę przestawia się z „przerabiania materiału” na wspólne odkrywanie i działanie.
Ważne: tydzień projektowy nie zastępuje pracy metodą projektu w ciągu roku szkolnego, którą wiele nauczycielek i nauczycieli z powodzeniem prowadzi od lat – na lekcjach, w kołach zainteresowań, w ramach wolontariatu czy w samorządzie uczniowskim. Oba formaty najlepiej działają w parze: całoroczne projekty budują w uczniach i uczennicach nawyk planowania, współpracy i brania odpowiedzialności, dzięki czemu tydzień projektowy nie spada na szkołę jak jednorazowe wydarzenie, tylko staje się edukacyjnym świętem i kulminacją codziennej pracy. Działa to też w drugą stronę: pomysły i pytania, które pojawią się podczas wspólnego tygodnia, mogą stać się początkiem projektów rozwijanych przez resztę roku, a doświadczenie tygodnia – zachętą, by metoda projektu na stałe zagościła w szkolnej codzienności.
Dla SOS dla Edukacji to nie jest nowość, tylko postulat, o który zabiegamy od samego początku. Konsekwentnie wskazywaliśmy, że projekty edukacyjne to sposób pracy, który buduje sprawczość, zwiększa zaangażowanie poznawcze oraz rozwija kompetencje przekrojowe uczniów i uczennic – od współpracy, przez krytyczne myślenie, po komunikację. Pisaliśmy o tym w naszych policy papers „Jakiej szkoły chcemy?”, w Obywatelskim Pakcie dla Edukacji (2022) i w Mapie drogowej dla edukacji. Cieszymy się, że ten kierunek staje się częścią prawa oświatowego.
Jak dobrze zorganizować tydzień projektowy? Praktyczne odpowiedzi znajdziecie w przewodniku Instytutu Badań Edukacyjnych „Tydzień pełen przygód”. Kilka najważniejszych wskazówek: dobry projekt ma jasne cele (uczniowie wiedzą, czego się uczą i po czym poznają sukces), prawdziwego odbiorcę poza klasą i realny problem do rozwiązania, a uczennice i uczniowie mają wybór – roli, sposobu pracy i formy efektu. Praca przebiega w pięciu etapach: od „iskry” i planowania, przez realizację, po prezentację i refleksję. Nauczyciel jest w niej przewodnikiem: ustawia ramy, zadaje pytania i wspiera, nie odbierając dzieciom inicjatywy. Przewodnik podpowiada też, jak wybrać termin, jak dokumentować pracę i jak podejść do oceniania – tu szkoła ma dużą swobodę.
Co dla nas szczególnie ważne: „Tydzień pełen przygód” współtworzyli eksperci i ekspertki Odysei Umysłu, jednej z organizacji członkowskich SOS dla Edukacji, które od lat w niestandardowy sposób uczą w Polsce kreatywnego rozwiązywania problemów w zespołach. To dobry przykład tego, jak doświadczenie edukacyjnych organizacji społecznych zasila zmianę systemową. Nie czekajcie do 2027 roku – tydzień projektowy można wypróbować już w tym roku szkolnym. Warto!
Uwaga: W przedszkolach tydzień projektowy nie będzie wprowadzany – tu ma być dalej rozwijana dotychczasowa, dobrze znana praktyka pracy metodą projektu. To pogłębione badanie tematu przez dzieci, oparte na ich naturalnej ciekawości: zamiast słuchania, samodzielne doświadczanie, szukanie odpowiedzi i działanie w grupie. Projekt zaczyna się od wyboru tematu bliskiego dzieciom (np. „Dżdżownica”, „Chleb” czy „Woda”) i tworzenia siatki pojęciowej – spisania tego, co już wiedzą, i pytań, na które chcą znaleźć odpowiedź. Projekt nie ma sztywnych ram czasowych – może trwać tydzień albo rozwijać się przez miesiąc lub jeszcze dłużej, zależnie od zaangażowania dzieci, a tradycyjne zajęcia przy stolikach ustępują miejsca pracy badawczej i swobodnej rozmowie. W centrum jest dziecko: nauczycielka nie podaje gotowych rozwiązań, lecz jak przewodnik pomaga samodzielnie zdobywać wiedzę i współpracować z rówieśnikami.
Z informacji, które uzyskaliśmy od IBE wynika, że nie podjęto jeszcze decyzji, czy tydzień projektowy zostanie wprowadzony także w szkołach ponadpodstawowych, choć sama metoda projektu będzie uwzględniona do poszczególnych przedmiotów. Mamy nadzieję, że będziemy mogli wziąć udział w dyskusji na ten temat. Praca projektowa pozwala zdobywać umiejętności niezbędne w życiu zawodowym i obywatelskim i jesteśmy przekonani, że młodzi ludzie powinni uczyć się jej we wszystkich polskich szkołach.