Debata o kierunkach zmian w polskiej edukacji przedszkolnej trwa. W najnowszym odcinku wideokastu SOS dla Edukacji przyglądamy się temu, czym powinna być współczesna placówka przedszkolna, jaka jest rola dziecka, nauczyciela, a także jakie miejsce w niej zajmuje technologia.
Gościnią rozmowy jest Monika Rościszewska-Woźniak: psycholożka kliniczna dziecka, edukatorka, Prezeska Zarządu Instytutu Komeńskiego, autorka programu przedszkola integracyjnego w Warszawie, autorka wielu felietonów o tematyce wychowawczej oraz publikacji z zakresu jakości pracy przedszkoli i zarządzaniu oświatą, trener Akademii Komeńskiego – Ośrodka Kształcenia Ustawicznego i Doskonalenia Zawodowego przy Fundacji Rozwoju Dzieci im. Jana Amosa Komeńskiego. Rozmowę prowadzi Kinga Kasperska.
Droga do nowej podstawy programowej
Tworząc nową podstawę programową wychowania przedszkolnego, punktem wyjścia stało się ustalenie wspólnej wizji celów edukacji przedszkolnej. Jak podkreśla Monika Rościszewska-Woźniak, kluczowe było uznanie dziecka za współtwórcę własnego rozwoju i aktywnego uczestnika życia przedszkolnego 01:19. Decydowały się tu rozwiązania, które w centrum stawiają równowagę między pasją i energią dzieci a doświadczeniem nauczycieli. Chcieliśmy podkreślić, że dziecko nie jest biernym odbiorcą, lecz współuczestnikiem, zarówno procesu rozwoju, jak i codziennego życia społeczności przedszkolnej.
Samodzielność, odpowiedzialność i sens codziennej aktywności
W nowej podstawie programowej szczególnie dużą wagę położono na rozwijanie dziecięcej samodzielności, odpowiedzialności i sprawczości. Mówimy tu nie tylko o swobodnej zabawie, ale przede wszystkim o działaniu celowym – dzieci mają możliwość budować własne plany, wybierać aktywności czy przewidywać kolejne kroki. Podkreślono, że już przedszkolaki potrafią decydować o tym, jak będzie wyglądał ich dzień i w co będą się bawić, rozwijając przy tym umiejętności planowania i refleksji.
Nauczyciel jako przewodnik
Nowa wizja odbiega od tradycyjnego wizerunku nauczyciela-ekperta. Rolę nauczyciela przedszkolnego coraz mocniej określamy jako przewodnika – osoby, która raczej towarzyszy dzieciom na ich ścieżce doświadczania niż narzuca własne pomysły. Nauczyciel staje się opiekunem i dorosłym wsparciem, dostrzegającym pasje i pytania dzieci, a zarazem przygotowanym na to, żeby wesprzeć je w szukaniu odpowiedzi i samodzielnych rozwiązań.
Nowości i konkretne rozwiązania w nowej podstawie
Zmianie uległa również sama struktura podstawy: zamiast czterech, wyodrębniono aż dziewięć obszarów rozwoju dziecka. Wśród nich znalazły się między innymi kompetencje matematyczne, cyfrowe, przyrodnicze, umiejętności techniczne oraz artystyczna ekspresja. Nowością są także doświadczenia edukacyjne – konkretne działania, które pozwalają dziecku pełniej zaangażować się w życie grupy poprzez działania projektowe, eksperymentowanie, wspólne podejmowanie decyzji i dzielenie się refleksją.
Podstawa skupia się nie tyle na realizacji sztywnych celów, co na wspieraniu rozwoju fundamentalnych kompetencji (przekrojowych i osobistych, takich jak sprawczość czy współpraca). Jak pokazuje rozmowa, wiele dobrych praktyk już występuje w polskich przedszkolach mimo ograniczeń poprzedniej podstawy – zmiana programowa raczej porządkuje i wzmacnia to, co sprawdzone.
Wyzwania i gotowość nauczycieli do zmian
Naturalnie pojawiają się obawy, szczególnie wśród nauczycieli przyzwyczajonych do tradycyjnych metod pracy. Nowe elementy, takie jak doświadczenia edukacyjne czy wychowanie techniczne, mogą budzić niepewność, ale podkreślamy, że są one szansą na poszerzenie kompetencji dorosłych pracujących z dziećmi. Zdecydowana większość nauczycieli już instynktownie realizuje część tych założeń, a podstawa formalizuje i uprawomocnia takie podejście.
Cyfrowa edukacja w przedszkolu
Wątek wykorzystania narzędzi cyfrowych w przedszkolu zajmuje ważne miejsce w rozmowie. Podkreślana jest potrzeba odpowiedzialnego, celowego korzystania z technologii – ekrany nie mogą być samym celem, ale mogą być wykorzystywane do projektów, dokumentowania, czy pracy badawczej. Istotne jest utrzymanie równowagi: cyfrowe narzędzia mogą wspierać doświadczenie i rozwój, ale nie powinny zastępować codziennych aktywności, kontaktu z naturą czy relacji.
Równolegle akcentujemy znaczenie regularnego wychodzenia na zewnątrz: kontakt z przyrodą, ruch oraz obserwacja świata są niezbędne dla zdrowego rozwoju fizycznego i psychicznego dzieci, a przy tym minimalizują ryzyko nadmiernego korzystania z ekranów.
Dlaczego warto obejrzeć całą rozmowę?
Nagranie jest prawdziwą kopalnią wiedzy dla nauczycieli, rodziców, decydentów, ale i wszystkich, którym bliska jest przyszłość edukacji. Odpowiadamy na pytania o rolę nauczyciela, praktyczne wykorzystanie narzędzi cyfrowych, sposoby rozwijania dziecięcej samodzielności i sprawczości, a także o rolę rodzica w codziennej edukacji przedszkolaka.
W materiale padają konkretne przykłady doświadczeń edukacyjnych, które można wdrażać już dziś – od realizacji projektów poprzez dokumentowanie przyrodniczych obserwacji, po wzmacnianie kompetencji społecznych podczas codziennych czynności. Całość pokazuje, jak ważne jest, by wychowanie przedszkolne było przestrzenią swobodnego rozwoju, eksperymentowania i doświadczania, z uważnym wsparciem dorosłych.